Norsk jernbanemuseum – Norwegia
Norsk Jernbanemuseum jest narodowym muzeum kolei w Norwegii, jednym z najstarszych na świecie. Założyła je grupa entuzjastów – byłych pracowników kolei – już w 1896 roku. Pierwszą linię kolejową w Norwegii wybudowano w 1854 roku, więc historia kolei w momencie powstania muzeum liczyła już ponad 40 lat. Dzisiejsza lokalizacja jest trzecią w mieście. Pierwsza siedziba w latach 1896–1912 znajdowała się w pomieszczeniu na drugim piętrze nad poczekalnią w dzisiejszym budynku dworca w Hamar. Zbiory nie były duże i obejmowały fotografie (w tym najstarsze wykonane około 1860 roku), ilustracje oraz rysunki techniczne. W latach 1912–1930 muzeum było zamknięte dla publiczności. W 1930 roku przeniesiono je do Disen, na wschodnim obrzeżu miasta, gdzie mieściła się Szkoła Kolejowa. Funkcjonowało tam jako skansen z budynkami stacyjnymi. Powiększające się zbiory wymusiły już pod koniec lat 40. poszukiwanie nowej siedziby. Ostatecznie w 1956 roku, w 60. rocznicę powstania, muzeum przeniesiono do obecnej lokalizacji w Martodden nad jeziorem Mjøsa. W 2003 roku otwarto tu nowy budynek administracyjny, warsztatowy i wystawowy. Ekspozycja składa się z dwóch części: wystawy w budynku oraz parku kolejowego. Obejmuje okres od 1861 do 1960 roku. Najstarszą lokomotywą jest nr 16 z 1861 roku, wybudowana przez Robert Stephenson and Company w Newcastle upon Tyne w Wielkiej Brytanii. Jest tam również podobna, o rok młodsza lokomotywa nr 17 „Caroline”, której jednak nie widziałem. Można ją zobaczyć, a nawet przejechać się wagonami ciągniętymi przez tę lokomotywę. Pociąg Karéttoget kursuje od 1996 roku, zazwyczaj trzy razy w roku, przeważnie do Elverum, Eidsvoll/Lillestrøm i Kongsvinger, a w 2012 roku odwiedził także Szwedzkie Muzeum Kolejnictwa w Gävle. Kolejnym eksponatem jest lokomotywa parowa NSB typu V nr 10 „Hugin” z 1881 roku została wybudowana przez Motala Verkstad w Szwecji. Użytkowano ją do 1949 roku, a w ostatnim okresie służyła w okolicach Stavanger. Inną XIX-wieczną lokomotywą jest parowa lokomotywa manewrowa NSB typ 7a nr 25, potocznie zwana „ulke”. Została wybudowana w 1875 roku przez Manning Wardle & Co. w Leeds w Anglii. Wewnątrz znajdują się także kolejki wąskotorowe, w tym lokomotywa nr 2 „Urskog”, która napędza krótki pociąg wąskotorowy w muzealnym parku już od 1962 roku. Została wybudowana w 1895 roku w Niemczech przez Sächsische Maschinenfabrik w Chemnitz. Z wagonów szczególnie zainteresował mnie wagon osobowy 4. klasy. Kolej miała 14 wagonów tej klasy, z których w latach 1854–1860 korzystało 3/4 pasażerów ze względu na cenę, która i tak nie była niska. Bilet 4. klasy z Christianii (Oslo) do Eidsvoll, czyli około 70 km, kosztował w 1855 roku około 1,33 korony norweskiej, co odpowiadało mniej więcej dziennemu zarobkowi robotnika budowlanego. Dla porównania bilet 1. klasy kosztował około 6 NOK. Czwarta klasa była drewniana, z prostymi ławkami i minimalnym komfortem, bez zadaszenia, co sprawiało, że podróż – szczególnie zimą – nie należała do przyjemnych. 4. klasa istniała, podobnie jak 3., niemal do lat 60. XX wieku. Wśród innych wagonów pasażerskich wyróżnia się wagon królewski z XIX wieku. W muzeum znajduje się także wiele taboru technicznego i warsztatowego, takiego jak drezyny, pługi śnieżne, urządzenia sygnalizacyjne, dawne wyposażenie stacyjne, rysunki techniczne, fotografie oraz modele kolejowe. Łącznie muzeum posiada około 65 tysięcy eksponatów, w tym tabor, ale tylko jego część jest stale prezentowana w Hamar – reszta jest przechowywana, wypożyczana lub eksponowana w innych miejscach. Placówka dysponuje również rozległym parkiem muzealnym czynnym w sezonie letnim. Znajdują się tam budynki dworcowe, dwie hale z kilkoma lokomotywami i wagonami, w tym potężny Dovregubben, rezydencja konduktora, pierwszy kiosk z gazetami Narvesen, wagon restauracyjny oraz baraki dla załogi kolejowej. Latem kursuje tam wąskotorowa, parowa kolejka Tertittoget. Niestety byłem poza sezonem, więc tej części muzeum nie widziałem.
