Geograficzne środki – Irlandia

Przy lokalnej drodze L-2008  w Carnagh East, w hrabstwie Roscommon, niedaleko zachodniego brzegu jeziora Lough Ree, stoi niepozorna kamienna tablica z napisem „CARNAGH EAST – An Charnach Thoir – THE CENTRE OF IRELAND”. Upamiętnia ona miejsce, które przez lata wskazywano jako geograficzny środek wyspy Irlandii. Historia „środka Irlandii” jest jednak bardziej skomplikowana, niż sugeruje prosty napis na kamieniu. W różnych okresach za centrum wyspy uznawano kilka miejsc. Wśród nich wymieniano m.in. Hill of Uisneach, Tubberclair, Birr oraz Carnagh East, a także Hodson’s Pillar, znajdujący się na wyspie na jeziorze Lough Ree. Spór był na tyle interesujący, że w 1971 roku irlandzka telewizja RTÉ poświęciła mu materiał w programie Hall’s Pictorial Weekly. Przedstawiono w nim różne lokalne roszczenia, a George Devlin, który przeprowadził bardziej „naukowe” obliczenia, wskazywał właśnie na Carnagh East. Carnagh East stało się więc jednym z najbardziej znanych kandydatów do miana „dead centre of Ireland” – dosłownie „martwego centrum Irlandii”, czyli jej absolutnego środka. Dawne wyznaczenie wiązano z punktem położonym na przecięciu 53°30′ szerokości północnej i 8° długości zachodniej. Historia ta ma jednak współczesny epilog. W 2022 roku Ordnance Survey Ireland, oficjalna irlandzka instytucja zajmująca się kartografią, ponownie obliczyła geograficzny środek wyspy, wykorzystując współczesne dane przestrzenne i technologię GIS. Nowe obliczenia wskazały punkt w pobliżu Castletown Geoghegan w hrabstwie Westmeath, około 35 km na wschód od Carnagh East. Co ciekawe, nowe centrum znalazło się zaledwie około 5 km od Hill of Uisneach – miejsca, które od wieków miało szczególne znaczenie symboliczne jako centrum Irlandii. Obliczając nowy środek, nie uwzględniono ponad 8000 wysp i skał otaczających Irlandię. Gdyby zostały one wzięte pod uwagę, wpłynęłyby na kształt obszaru, na podstawie którego wyznaczono punkt środkowy, a tym samym dałyby nieco inny wynik. Uisneach nie jest jednak tym samym co matematycznie wyznaczony środek geograficzny. To przede wszystkim starożytne i mitologiczne centrum wyspy, podczas gdy Carnagh East, a później Castletown Geoghegan, reprezentują różne próby wyznaczenia jej centrum za pomocą metod geograficznych. Dlatego kamienna tablica w Carnagh East jest dziś szczególnie interesująca. Nie należy traktować jej po prostu jako oznaczenia „prawdziwego środka Irlandii”. Jest raczej śladem pewnego etapu w historii poszukiwania tego środka – przypomnieniem, że odpowiedź zależy od tego, jak zdefiniujemy „centrum” i jaką metodę obliczeń zastosujemy.