Geograficzne środki – Słowenia
Geometryczny środek Słowenii (GEOSS) znajduje się w przysiółku Spodnja Slivna, niedaleko miejscowości Vače, w gminie Litija. Nie miałem problemu z dotarciem na parking, z którego do samego centrum pozostało mi jeszcze około 200 metrów. Po drodze minąłem jeden z domów, przy którym na zewnątrz trwała jakaś większa impreza, zapewne rodzinna. Samo centrum to niewielki, zadbany i zagospodarowany teren, położony na wysokości około 645 m n.p.m. Projekt GEOSS został opracowany i zrealizowany już w 1981 roku, natomiast uroczyste odsłonięcie pomnika dla zwiedzających odbyło się 4 lipca 1982 roku. Co ciekawe, 16 czerwca obchodzone jest święto gminy Litija. Data ta upamiętnia dzień 16 czerwca 1981 roku, kiedy w Spodnji Slivnej przyjęto opracowanie projektu GEOSS wraz z dokładnymi wyliczeniami geometrycznego środka Słowenii. Centralnym punktem tego miejsca jest wysoki, czworoboczny granitowy słup ustawiony na kamiennym podeście. Na podeście zaznaczono cztery strony świata, natomiast na samym pomniku umieszczono godło Słowenii, zarys terytorium kraju oraz informacje dotyczące GEOSS. Na jednej ze stron wyryto fragmenty „Zdravljicy” Francego Prešerena, czyli słoweńskiego hymnu państwowego. Znajdują się tu również dokładne współrzędne geograficzne centrum: 46°07′11,8″N, 14°48′55,2″E. Spotkałem się z informacjami, że pomnik znajduje się około 26 metrów od faktycznie wyliczonego środka, choć w niektórych źródłach pojawia się również wartość około 50 metrów. Dla mnie nie ma to jednak większego znaczenia – najważniejsze było samo dotarcie do tego symbolicznego punktu Słowenii. Tuż obok znajduje się pomnik „Rodoljubu”, wzniesiony 17 maja 2003 roku i poświęcony uczestnikom wojny o niepodległość Słowenii z 1991 roku. Wykonano go z różnych rodzajów kamienia, zebranych w różnych częściach Słowenii, dzięki czemu sam materiał nawiązuje do poszczególnych regionów kraju. Na terenie GEOSS można zobaczyć również dwa godła Słowenii – starsze godło Socjalistycznej Republiki Słowenii oraz obecne godło Republiki Słowenii. Znajduje się tu także kamienna tablica z napisem „Živimo in gospodarimo na svoji zemlji”, który można przetłumaczyć jako „Żyjemy i gospodarujemy na naszej ziemi”. Tablica została ustawiona w 1989 roku. Kolejnym elementem jest tablica upamiętniająca niepodległość Słowenii i jej przyjęcie do ONZ. Poniżej umieszczono również informację dotyczącą przystąpienia Słowenii do Unii Europejskiej. Na terenie GEOSS ustawiono także sześć masztów, na których powiewają flagi Słowenii, Unii Europejskiej, gminy Litija, ZVVS, stowarzyszenia Sever oraz GEOSS. Całość uzupełnia Stara lipa, rosnąca na północ od pomnika Rodoljubu. Została posadzona w 1981 roku i jest jednym z symboli tego miejsca. W 2003 roku Słowenia przyjęła ustawę dotyczącą geometrycznego środka Słowenii, co stanowi dość wyjątkowy przypadek w Europie. GEOSS jest więc nie tylko ciekawostką geograficzną, ale również miejscem, w którym w symboliczny sposób spotykają się historia, geografia i współczesna tożsamość Słowenii.
